TALSAYAK

Edebiyat ve Eğitim Seçkisi

İmge Nedir?

Posted by talsayak 7 Aralık 2005

Bilindiği gibi, sözcükler eşyayı veya olayları tanımlar. Bir sözcüğü işittiğimizde hemen o sözcüğe denk düşen nesneyi hayalimizde canlandırırız. Kokunun o nesne ile ilişkisi vardır. Örneğin limon; ekşimsi bir koku duyduğumuzda ya da tadını aldığımızda limon gözümüzün önüne gelir. Oysa limon kelimesi limonun varlığından bağımsız bir kelimedir. Limonu gösteren kelime, mimon da olabilirdi. Nesne ile onu gösteren sözcük arasında nedenlilik ilişkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla, bunlar yapay adlandırmalardır. Adlandırmalar, kültürlere, uluslara göre ve onların dillerine göre değişir. Ama limon kokusu, limon tadı herkese ve zamana göre aynıdır, değişmez. İmgesel şiir dedikleri de galiba bu tür bir olaydır. Burada, evrensellik de söz konusu. Şu var ki, her ozanın ayrı bir imge dünyası olursa, o zaman iş zorlaşır ve sarpa sarar. Çok çok özel ve şairine göre imgeler yerine, genel kabul görmüş imgeler olmasa bile, buna yakın imgeler okuyucuyu daha cezbetmez mi?

Bir de, imge denilen olayda genellikle sözcüklerin ilk akla gelen anlamı değil de, en uzak anlamı verilir. Kolaycılık olmasın diye bu doğru bir hareket olabilir. Ancak, o çok uzaktaki anlamı, kaç okuyucuyu getirmeye yöneltecektir ve kaç okuyucuyu bu anlamı bulup zevk alacaktır. Herkesten şair olması beklenemez ki. Sözcüğün belirttiği bir nesnenin en uzak etkisi veya özelliği diyebiliriz. Örneğin taş; taş katıdır, kötü kalpliler için kullanılabilir, ser ve hoşgörüsüz olanlar için uygundur. Bunun gibi özellikleri ilk akla gelenlerdir. Bunların ötesinde, bu sözcük tüy sözcüğü ile yan yana gelse ve bu hafif, yumuşak anlamına gelen tüy sözcüğü ile yeni bir örgü, yeni bir anlam oluşturabilir. İmge olayını açıklayanlar böyle diyorlar. Örnekler çoğaltılabilir. Bir kilogram tüy mü, bir kilogram taş mı daha ağırdır? Başınıza düşerse ikisi de kafanızı kırar mı? Bilimsel açıdan ikisinin de ağırlığı aynıdır ve çocukları şaşırtmak için sorulan bir bilmecemsi sorudur. Ancak bilindiği gibi özgül ağırlıkları ayrı olduğundan kafa yarma işi, taşa verilmiştir, bir kilogram da olsa, yüz gram da olsa. Oysa şiirde, bir kilo tüy, bir kilo taştan daha hafiftir. Çünkü şiir nesnenin niceliğine değil, niteliğine bakar, onun özelliğine bakar. Ve başıma tüy yağıyor ile başıma taş yağıyor cümleleri, yağanın kaç kilogram olduğuna bakılmaksızın bir anlam ifade eder bize. Şimdi ”başıma taş tüyler yağıyor” denirse, ne olur ya da ”başıma tüy taşlar yağıyor” denirse ne olur? Tüy ve taş burada iki zıt terim; biri ağır, diğeri hafif. Ancak, bir arada kullanılıp birbirinin tamlaması olmuşsa, imge düzeninde bu iki bilinen zıt terimin yan yana gelmesiyle oluşan yeni dizenin yeni çağrışımları üzerinde durulur ve onların araştırması yapılır. En önemli olay da, bu iki sözcüğün yan yana gelmesiyle oluşan yeni çağrışımlar, yeni anlamlardır ve anlamın sözcüğü aşması, dilin aşılması, anlamın dili aşması burada yatar. Şiirsel söylem de, imge düzenini savunanlar için bu durumu gösterir. İmgelerin yeni çağrışımları ile anlamlar çoğalır ve kendilerini meydana getiren ve bilinen anlamlar bulunan tanıdık sözcüklerin bir arada bulunmasıyla yeni anlamlar meydana çıkar ve şiir yaratılır. Oksijen ve hidrojenin birlikte suyu meydana getirmeleri gibi bir şeydir bu. Belli elementlerin değişik kombinezonlarda bir araya gelerek yepyeni, dilin anlamını aşan ürünler meydana gelir. Artık oksijen, hidrojen yoktur; buz vardır, kar vardır, su vardır ve sular seller vardır. Kardır yağan başımıza ya da yağmur sularıdır gönlümüzü ıslatan. Şiirde de durum sözcüklerin çok uzağındadır; hatta tersi, zıddıdır; yanıcı hidrojenden ,söndürücü su çıkabilir.

Peki, bunların söylemek kolay da, şiir yazarken nasıl uygulayacağız? Ne yapacağız da, yazdığımız şeyler bunlara benzesin, yani imgesel şiir olsun ? Bunu gösterebilmek için dili ve sesleri çok iyi bilmek gerek. İsimler, nesnelere takılan, onları ifade eden ve bir isim söylendiğinde hemen o nesneyi belirttiği gelir aklımıza. İsimler bu tür kelimelerdir ve belirttiği nesne ile direkt ilişkisi yoktur. Oysa imge, anlattığı nesneyi olduğumuz yere getirir ve gözümüzün içine sokar tabir yerindeyse. Bunun için de, dilde ifadesini bulamayan, dilin ifade etmede aciz kaldığı söylemleri imgede bulabiliriz. İmge ile anlamlar denizinde yüzebiliriz. İmge zaten ifade etmez gösterir. Şiir de budur ve hiç bir şey söylemeden her şeyi söylemektir. İfade edilemezi ifade etmeden ifade etmektir. Bu anlam canlılığı anında, saçma sapan görünen bireşimlerinde derinlemesine incelendiğinde bir anlamı olduğu, hatta anlamı daha da etkili kıldığı görülecektir. İmge, şiirde kullanıldığında soyut resmi andırabilir ve bir şairle bir ressam bu bağlamda aynı meslekten insanlar olurlar. Resimde imgeler; renk, ışık ve şekil; şiirde ise ses ve kelimelerle canlandırılır.

Bu durumda şiir okunurken ya da dinlenirken okuyucu/dinleyici tarafında yeniden binlerce kez üretilir ve o zaman tüketim yeni bir üretim olur. Bu imge olayı, simgeden farklı oluşu yeni şiirin temel özelliklerinden biridir. Ne var ki, yeni şiirde şiirin ezberlenebilirlik özelliği olmayışı, düz yazıyı andırması, dizelerin biçimsel olarak tamamlayıcılık özelliklerinin bulunmayışı ve her şairin kendine göre bir imge dünyası oluşturması, okuyucuyu yokuşa sürmüştür. Okuyucu zorlanmaya başlamıştır ve çok meraklı olmayan şiir bile okumaz olmuşlardır. Bunu önlemek için, bir denge gerek değil mi? Bu, hem bir şiir içinde bir denge, hem de ayrı ayrı şiirlerde bir denge kurmak anlamındadır. Bunun için de, şairin şiir olayını özümsemesi, konuyu seçerken, biçime de ağırlık vermesi, matematiksel bireşimlere yönelmesi; en önemlisi de dildeki büyüyü atlamadan ve ritmi göz ardı etmeden şiiri oluşturması gerekmektedir. O zaman, ancak, şiir geniş okuyucu kitlesi bulunabilir ve koşa koşa birbirlerine yaklaşır okuyucu ile şiir ve kucaklaşırlar ağır çekim..!…

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

 
%d blogcu bunu beğendi: