TALSAYAK

Edebiyat ve Eğitim Seçkisi

Edebiyatın Tanımı ve Özellikleri

Posted by talsayak 30 Haziran 2006

Edebiyat, güzel sanatların dil’e dayalı bir dalıdır. Ana malzemesinin “dil” oluşu onu diğer sanatlardan oldukça farklı ve üstün kılmaktadır. Çünkü estetik, dil zevki ve anlam edebiyat sanatıyla mükemmel bir birleşim oluşturur. Edebiyat duygu, düşünce ve hayallerin kişide beğeni uyandıracak biçimde söz ya da yazıyla ortaya konulması amacını taşır.
Edebiyat kurgu tekniklerinin, buluşların ve içeriğin üzerinde “yücelen” özelliğiyle ruhumuzu etkiler. Edebi ürünler, insanın ruhunu ve zihinsel yapısını farklı âlemlere taşır.
Edebî malzeme olarak çok eskiden beri kullanılan, bazı temalar vardır. Dinsel metinlerin ve eski mitlerin de malzemesi olan bu temalar, yüzyıllar boyunca edebiyat için bir model oluşturmuştur. Edebiyatın konusu insan yaşantısıyla olduğu kadar bireyin iç ve dış gerçeğiyle de ilgilidir. Daha soyut konular, felsefî görüşler de edebi malzeme sayılır. Günümüzde kimi metinler (Konfüçyüs’ün Konuşmalar’ı, Platon’un eserleri vb) edebi birer ürün olarak okunabilmektedir.
Edebi metinler incelendiğinde (bir şiir, öykü, deneme, masal, efsane, roman, gezi, tiyatro vb.) insanoğlunun tutkuları, kederleri, sevinçleri, hayalleri, beklentileri, coşkunluğu, gibi insana özgü her şeyin bunlarda yer aldığını görülecektir.
Edebiyat kendine özgü anlayışları, kuralları, ilkeleri de beraberinde oluşturur. Diğer olgular gibi (bilim, din, ekonomi vb.) edebiyatın da kendine ait disiplinleri vardır. Bir edebi eser ortaya çıkarken, okuyucu veya dinleyiciye ulaşırken, incelenip değerlendirilirken bu disiplinler göz önüne alınır. Edebi eserlerde bu açıdan gelişigüzellik yoktur. Edebi eserin her aşamasında izlenen yol kısaca onun metodudur.
Edebiyat estetik zevk vermeyi amaçladığı gibi derin anlamları da ön plana çıkarır. Bu yönüyle işe yararlık amacı da taşır.
Edebi değeri belirleyen unsurlardan biri de üslûptur. üslûp hem bir yazma, hem de yazarın düşünme ve tasarlama tarzıdır; “üslûp kişinin kendisidir.” (üslûb-ı beyan, ayniyle insandır.) Edebi metinde yazarın amacı kadar edebi gelenekler, alışkanlıklar, moda, sözcüklerin önceden kurgulanmamış rastlantıları, ilham vb. de rol oynamaktadır.

Edebiyatın kendine özgü kuralları ve yaklaşımları dikkate alınarak oluşturulan yazılı ve sözlü ürünler, “Edebi eser” niteliği taşır. Herhangi bir yazı ve söz, edebi eser değildir. Dil estetiği, üslûp, taşıdığı duygu ve düşünce değeri ve özgünlüğü, hayranlık uyandıracak anlatımı, biçimi bir edebi eserin özelliklerindendir. Atasözlerinden, halk söyleyişlerine, manilerden masallara, felsefi öykülerden, macera romanlarına kadar her ürün edebî özgünlüğü yakalamışsa edebi eser niteliği kazanmış demektir.

Bir edebi eserin en önemli özellikleri düşünsel ve duy­gusal duyarlık, biçim güzelliği, estetik bakış açısı ve dilinin seçkinliğidir.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

 
%d blogcu bunu beğendi: